Informatie voor scholen
Het belang van buitenschoolse behandeling
De behandeling en de afstemming met school
Contact met medewerkers van het IWAL
Rekening houden met dyslectici in het onderwijs
Het belang van buitenschoolse behandeling
Uit diverse studies blijkt dat het binnen het onderwijs doorgaans niet lukt de lees- en spellingvaardigheid van dyslectici te normaliseren. Dat is ook niet vreemd, aangezien een subtiele neuroanatomische afwijking ten grondslag ligt aan de leerproblemen van dyslectici. Voor een effectieve aanpak van de dyslectische problematiek is een gespecialiseerde behandeling binnen de zorg dan ook noodzakelijk. Het IWAL behandelt al bijna 25 jaar dyslectici met de LEXY-methode. De effectiviteit van LEXY is reeds vele malen aangetoond met behulp van wetenschappelijk onderzoek.
Als een leerling wordt aangemeld bij het IWAL, volgt een uitnodiging voor diagnostisch onderzoek. De leerling komt hiervoor één of twee keer naar ons instituut. De ouders ontvangen ongeveer een maand na het onderzoek een verslag en eventueel een dyslexieverklaring. Hoewel de dyslexieverklaring een beknopte samenvatting van de onderzoeksresultaten en de maatregelen voor het onderwijs bevat, kan het voor school ook interessant zijn het onderzoeksverslag in te zien. Hierin worden cognitieve aspecten van de leerling beschreven, waaronder de intelligentie en het geheugen. Ouders zijn vanzelfsprekend niet verplicht deze informatie met school te delen, tenzij school het onderzoek financiert.
Op grond van de onderzoeksresultaten volgt een behandeladvies. Wanneer een leerling bij het IWAL behandeld wordt, komt zij/hij hiervoor wekelijks naar het instituut voor een les van 45 minuten. Daarnaast krijgt het kind huiswerk mee, waar drie keer per week 15 tot 30 minuten mee wordt geoefend onder begeleiding van de ouders. Kinderen zijn in het bezit van een multomap waarin zij steeds de nieuwe huiswerkopdrachten meekrijgen. Deze opdrachten worden in de laatste vijf minuten van de les besproken met de ouder.
Na iedere twaalf lessen volgt een evaluatie (de zogenaamde check-up) van de lees- en spellingvaardigheid. Ouders krijgen een verslag waarin de resultaten worden weergegeven. Deze verslagen kunnen ook voor school interessant zijn. Niet alleen valt hierin af te lezen hoe de lees- en spellingvaardigheden van het kind zich ontwikkelen, ook worden verschillende foutenanalyses weergegeven. De gemiddelde duur van de behandeling bedraagt één tot anderhalf jaar.
De behandeling en de afstemming met school
Kinderen die op het IWAL behandeld worden, krijgen les met de LEXY-methode. De taalkundige aspecten van deze methode wijken niet veel af van benaderingen in het onderwijs, waardoor het zelden voorkomt dat er verwarring ontstaat bij kinderen. Wel adviseren wij eventuele remedial teaching op school wat betreft lezen en spellen stop te zetten op het moment dat een leerling met de behandeling start op het IWAL. Om tot een optimale afstemming te komen tussen LEXY en het lesprogramma in de klas adviseren wij scholen verder rekening te houden met de volgende zaken:
- Binnen LEXY oefenen kinderen intensief met klank-tekenrelaties. Ze zijn minder gefocust op de alfabetische namen van letters;
- Bij het leren van de klanken raken kinderen gehecht indeling in klankgroepen die het IWAL hanteert. In sommige gevallen kan deze indeling licht afwijken van die op school. In de multomap van de leerling vindt u een overzicht van deze indeling;
- Kinderen die behandeld worden met LEXY zijn gewend om tijdens het spellen tegen zichzelf te praten. Meestal betreft het hierbij interne spraak, maar soms, vooral in de eerste fase van de behandeling, kan de zelfspraak hoorbaar zijn. Kinderen zijn er bij gebaat als zij ook op school de tijd en ruimte krijgen om hun handelingen te verbaliseren;
- Doordat kinderen binnen LEXY voortdurend verbaliseren zijn zij gehecht aan een vaste terminologie. Kinderen zijn erbij gebaat als ze deze ook op school mogen gebruiken, ook al zal deze soms afwijken van die in het onderwijs. Ook de termen die binnen LEXY gebruikt worden kunnen worden teruggevonden in de multomap van de leerling;
- Omdat kinderen die behandeld worden met LEXY altijd van de gesproken taal uitgaan, staat voor hen de verdeling in syllaben centraal en niet de verdeling in lettergrepen (waarvoor kennis van de geschreven taal vereist is). Zij verdelen daarom het woord ‘takken’ als ‘ta-kken’ en niet als ‘tak-ken’. De meeste scholen maken tegenwoordig al gebruik van de verdeling in syllaben. Wanneer dit niet het geval is, is het voor kinderen die behandeld worden met LEXY van belang niet geconfronteerd te worden met deze verdeling in lettergrepen. Ook niet wanneer zij woorden aan het eind van de regel verkeerd afbreken. Het is beter dat probleem aan te pakken nadat de spellingvaardigheid genormaliseerd is;
- De IWAL spellingregels komen vanuit taalkundig perspectief redelijk overeen met de benadering op school. In gevallen dat dit niet zo is, is de leerling er bij gebaat als hij ook op school de IWAL-regels mag gebruiken;
- Het is voor dyslectici een probleem dat zij als gevolg van hun handicap minder ervaring opdoen met lezen en spellen. De hoeveelheid tekst die dyslectici in vergelijking met hun niet-dyslectische leeftijdgenoten lezen, is veel kleiner. Zo blijken kinderen uit groep 5 van het basisonderwijs die uitblinken in technisch lezen (percentiel 90), binnen twee dagen de hoeveelheid tekst te lezen die zwakke lezers (percentiel 10) binnen een heel jaar lezen. Het is waarschijnlijk dat de ontwikkeling van de lees- en spellingvaardigheid bij dyslectici mede belemmerd wordt door deze verminderde blootstelling aan schrift. Het op peil houden hiervan is dan ook van groot belang. Het is daarom noodzakelijk dat dyslectici, in aanvulling op LEXY, op school zo veel mogelijk blijven oefenen met lezen en spellen.
Contact met medewerkers van het IWAL
Een leerling die bij het IWAL in behandeling is, krijgt les van een vaste behandelaar. Voor vragen over de behandeling van uw leerling, kunt u contact opnemen met de behandelaar. Dit kan telefonisch of per e-mail. Ouders moeten wel eerst toestemming geven voor dergelijk contact. Voor algemene vragen over het IWAL of LEXY kunt u gebruik maken van onze telefonische spreekuren. Het is mogelijk een keer een LEXY-sessie bij te wonen van uw leerling, als u hiervoor een afspraak maakt met ouders en de betreffende behandelaar.
Rekening houden met dyslectici in het onderwijs
Afhankelijk van de specifieke problemen van een dyslectisch kind, kunnen op school de volgende maatregelen worden genomen:
- Dyslectische leerlingen zijn doorgaans mondeling beter in staat te laten zien wat ze kunnen dan schriftelijk. Probeer daarom niet altijd de nadruk te leggen op schriftelijke verwerking;
- Geef dyslectische leerlingen bij schriftelijke toetsen meer tijd of pas de hoeveelheid stof aan;
- Sta het gebruik van hulpmiddelen voor het lezen en spellen toe, wanneer de lees- en spellingproblematiek teveel interfereert met het leren in algemene zin, zeker wanneer een kind al is uitbehandeld. Voorbeelden van hulpmiddelen zijn: het gebruik van ingesproken boeken (via Dedicon) en kaarten met aandachtspunten (bijvoorbeeld de spellingregels);
- Wanneer een leerling in het bezit is van een dyslexieverklaring, bestaat de mogelijkheid om de Cito-Eindtoets onder afwijkende omstandigheden te maken. Zo kunnen leerlingen meer tijd krijgen, kunnen de opgaven op CD worden besteld en kan de Eindtoets in groot formaat worden aangevraagd;
- De voor dyslexie kenmerkende problemen met de interne verwerking van spraakklanken kunnen, afhankelijk van de ernst, consequenties hebben voor het gemak waarmee instructies worden begrepen. Het is daarom van belang het kind korte, individuele instructies te geven en achteraf te controleren of de instructies daadwerkelijk zijn opgepikt;
- Een groter lettertype en overzichtelijke lay-out kunnen ervoor zorgen dat een dyslectische leerling zich makkelijker kan concentreren op het lezen en kunnen daarom nuttig zijn. Geef in elk geval nooit handgeschreven opgaven;
- Aangezien dyslectische leerlingen wat meer tijd nodig hebben om hun kennis toe te passen bij de spelling, is het raadzaam ze wat meer tijd te geven om hun geschreven werk na te kijken. Een oplossing is om een leerling tijdens een klassikaal dictee alleen de oneven zinnen te laten schrijven. Dit geldt ook voor dyslectische leerlingen die reeds behandeld zijn;
- Het is voor een dyslectische leerling fijn wanneer de leerkracht kennis heeft van en begrip heeft voor de problematiek. Dit kan onder meer worden getoond door een leerling niet voortdurend te vergelijken met klasgenoten, geen onverwachte leesbeurten te geven, waar nodig pre-instructie of extra voorbereidingstijd te geven, het bord niet te snel te wissen en geen rode pen te gebruiken bij het corrigeren;
- De voor dyslexie kenmerkende problemen met de interne verwerking van spraakklanken kunnen consequenties hebben voor het rekenen. Vooral het laten inslijten van tafelkennis en het hoofdrekenen vormen dikwijls een probleem. Indien deze problemen zich voordoen, is het van belang de leerling gebruik te laten maken van tafelbladen. Daarnaast is het goed te leerling te stimuleren om zoveel mogelijk op papier uit te rekenen. Dit verkleint de kans op fouten;
- Besteed extra aandacht aan het selecteren van boeken voor dyslectische leerlingen. Ga op zoek naar thema’s die de leerling in het bijzonder aanspreken;
- Een dyslectische leerling is gebaat bij een flexibele houding van de leerkracht ten aanzien van spellingfouten. Het is daarom goed om fouten die meerdere keren worden gemaakt, slechts als één fout te rekenen en om spellingfouten in zaakvakken niet mee te rekenen (los van het feit dat fouten natuurlijk altijd besproken kunnen worden).